Hiện nay, công nghệ tế bào gốc đang mang lại rất nhiều hy vọng mới cho y học, ứng dụng trong điều trị nhiều loại bệnh nan y, trong đó có ung thư.
Tế bào gốc là gì?
Tế bào gốc là tế bào có khả năng phát triển thành nhiều loại tế bào khác nhau trên cơ thể. Trong các cơ quan của cơ thể người, tế bào gốc có vai trò như một hệ thống sửa chữa nội bộ. Dựa trên khả năng biệt hóa của tế bào gốc, người ta phân chia ra làm 3 nhóm chính: tế bào gốc toàn năng (totipotent), tế bào gốc vạn năng (Pluripotent) và tế bào gốc đa năng (Multipotent). Hai nhóm đầu được tìm thấy trong giai đoạn phôi thai. Nhóm thứ 3 được tìm thấy trong nhiều loại mô ở người trưởng thành (tủy xương, da, gan, mô mỡ,…), và từ máu từ cuống rốn trẻ sơ sinh, răng sữa trẻ em.
Trong các loại tế bào gốc trên thì tế bào gốc tạo máu là được sử dụng nhiều nhất trong điều trị ung thư hiện nay. Tế bào gốc này được tìm thấy phần lớn trong tủy xương, một ít trong máu và chúng có thể tái tạo tất cả các tế bào máu như: hồng cầu, các loại bạch cầu và tiểu cầu.
Tế bào gốc có thể điều trị ung thư như thế nào?
Cấy tế bào gốc trong điều trị ung thư là cách giúp cơ thể của bệnh nhân sau điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị tái tạo lại các tế bào máu. Vì trong quá trình điều trị cường độ cao thường làm chết các tế bào gốc trong tủy xương giúp sản sinh máu. Do vậy việc cung cấp một lượng tế bào gốc mới để thay thế/tái tạo các tế bào cũ đã chết đi sẽ giúp cho người bệnh được phục hồi nhanh hơn.
Thường thì các tế bào gốc được truyền vào qua đường tĩnh mạch của bệnh nhân. Các tế bào gốc sẽ đi trong mạch máu, tự tìm đến tủy xương, phát triển và tạo ra các tế bào máu. Một cơ thể khỏe mạnh cần có đầy đủ 3 loại tế bào máu:
1/ Tế bào bạch huyết (White Blood Cells): chúng đóng vai trò chính trong hệ miễn dịch của cơ thể, giúp chống lại sự xâm nhiễm.
2/ Hồng cầu (Red Blood Cells): chúng giúp mang oxy đến các cơ quan trong cơ thể.
3/ Tiểu cầu (Platelets): chúng giúp đông tụ máu khi có vết thương.
Trong một số trường hợp, tế bào gốc còn có thể góp phần tiêu diệt tế bào ung thư và giúp hỗ trợ các phương pháp điều trị khác hiệu quả hơn.
Các phương pháp trong điều trị ung thư bằng tế bào gốc
Phương pháp điều trị ung thư bằng tế bào gốc chia ra làm 3 loại: Tự ghép (Autologous), Dị ghép (Allogeneic), Đồng ghép (Syngeneic).
1/ Tự ghép (Autologous) : Đây là phương pháp lấy tế bào gốc từ chính cơ thể bệnh nhân.
Các tế bào gốc này được lấy từ tủy hoặc máu của bệnh nhân trước khi điều trị. Các tế bào này được bảo quản đông lạnh và được trả lại cơ thể sau khi điều trị. Ưu điểm của phương pháp này là bạn không sợ bị hiện tượng thải loại hoặc khả năng nhiễm bệnh từ người cho. Tuy nhiên cũng có trường hợp không thành công khi các tế bào gốc này không trở lại tủy xương và tạo ra các tế bào máu như trước đó.
Một nhược điểm khác của phương pháp này là các tế bào này thường không có khả năng chống các tế bào ung thư.
Ngoài ra, lấy tế bào gốc theo phương pháp này có thể mang theo một nguy cơ khác là khả năng tế bào ung thư nhiễm trong các tế bào gốc. Để giảm thiểu rủi ro này, một quá trình sàng lọc các tế bào gốc này có thể được tiến hành, để loại bỏ các tế bào ung thư. Tuy nhiên, quá trình sàng lọc này có thể làm giảm lượng tế bào gốc và làm các tế bào gốc trở nên khó thích ứng với cơ thể hơn.
2/ Dị ghép (Allogeneic): Là phương pháp lấy tế bào gốc từ cơ thể một người tương hợp với bệnh nhân, có thể có liên quan gia đình, họ hàng hoặc không.
Trong phương pháp này, người cho phù hợp nhất là những người thân trong gia đình, họ hàng. Nếu không có thì sẽ dựa vào số liệu đăng ký từ những người tự nguyện ở các trung tâm chuyên về cấy ghép mô, tế bào.
Ưu điểm của phương pháp này là tế bào miễn dịch tạo ra từ các tế bào gốc có thể giúp tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại sau quá trình điều trị hóa hoặc xạ trị. Một ưu điểm khác là có thể xin thêm tế bào gốc từ người cho trong trường hợp không đủ, hoặc thậm chí có thể xin tế bào bạch cầu nếu cần thiết.
Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này là các tế bào gốc của người cho có thể bị tiêu diệt bởi các tế bào miễn dịch còn lại trong cơ thể người nhận hoặc ngược lại các tế bào bạch cầu sản sinh từ các tế bào gốc cho này có thể tấn công không chỉ các tế bào ung thư mà còn các tế bào khỏe mạnh của cơ thể người nhận.
Một nguy cơ nhỏ có thể xảy ra là nhiễm bệnh từ người cho mặc dù việc kiểm tra thường rất chặt chẽ. Ngoài ra còn có một nguy cơ lớn hơn là từ các bệnh mà bạn đã mắc phải trước đó, các bệnh này có thể quay trở lại và gây nguy hiểm khi cơ thể của bạn phải điều trị bằng các loại thuốc ức chế miễn dịch để tạo dễ dàng cho việc ghép tế bào gốc từ người cho.
3/ Đồng ghép (Syngeneic) Là phương pháp lấy tế bào từ anh/chị/em song sinh cùng trứng.
Loại cấy ghép này chỉ có thể thực hiện khi người bệnh có anh/chị/em song sinh cùng trứng. Do sự tương đồng cao của tế bào từ hai cơ thể nên trường hợp này sẽ tránh được nguy cơ thải loại của hệ miễn dịch, đồng thời không lo sự lẫn tạp của tế bào ung thư trong tế bào gốc khi cho. Tuy nhiên cũng vì vậy mà khả năng các tế bào gốc này giúp chống trả ung thư trong cơ thể người nhận là rất thấp. Do vậy, phải bảo đảm tiêu diệt sạch tế bào ung thư trước khi cấy ghép để tránh sự tái phát của ung thư.
Với những lợi ích tuyệt vời từ tế bào gốc đem lại trong việc điều trị bệnh ung thư. Đây thực sự là một bước ngoặt lớn của y học thế giới, mang lại hy vọng sống cho hàng triệu bệnh nhân mắc ung thư.